کشف باروت و مواد منفجره و اختراع اسلحه گرم و توپ توسط دانشمندان مسلمان تمدن اسلامی

تا پیش از قرن هفتم میلادی مواد منفجره به اروپا نیامده بود و می گویند: اولین کسی که آن را به اروپا آورد یک نفر معمار شامی بوده؛ در صورتی که این مواد قسمت مهمی از وسایل جنگی مسلمین را تشکیل می داد. اکتشاف باروت را از مدتی پیش به (راجر بیكن) نسبت می دادند ولی بعد معلوم شد که او مانند (آلبرت کبیر) آن را از نسخه قدیمی ای که از مسلمین به دستش افتاده بود، بدست آورده است. کتابی که در قرن 13 میلادی به وسیله یکی از مسلمین نوشته شده و (رینو) آن را ترجمه کرده است. در آن فرمول استفاده از توپ را این طور شرح می دهد: (شوره ده درم، ذغال دو درم، گوگرد یک درم و نیم آنها را خیلی نرم ساییده در توپ به اندازه یک ثلث آن را پر کنید و باید زیادتر نباشد چه بیم آن است لوله را بترکاند.)  ژوئن ویل می گوید: در تمام عمر چیزی هولناك تر از آن ندیده ام؛ آتش سلاح مسلمین، نوعی اژدها بود كه در هوا پرواز می كرد.

تحقیقات مسیو"رینو" و "فاوه" و پیش از آن دو "كازیری" و "آندره" و "ویاردو" این مطلب را ثابت كرد كه باروتی كه به آسانی منفجر می شود و گلوله را پرتاب می كند، از اختراعات مسلمین است. دو نفر نویسنده فوق الذكر مانند دیگران ابتدا خیال می كردند كه مخترع باروت، چینی ها هستند. ولی در مقاله ای كه در سال 1850میلادی منتشر كردند از این عقیده برگشته و از روی اسناد و كتاب های خطی جدیدی كه بدستشان رسیده بود، فاش كردند كه مخترع این ماده مهمی كه وضع جنگ ها را در كل تاریخ، بكلی تغییر داد؛ مسلمانان بوده اند. این دو نویسنده می نویسند: چینی ها توانستند شوره باروت را كشف كنند و در كارهای صنعتی در آتش آن را بكار برند. ولی باروتی كه وسیله پرتاب كردن است را مسلمانان كشف نمودند و اسلحه گرم، اختراع مسلمین است.

بعضی مورخین غرب، ادّعا كرده اند نخستین جنگی كه "توپ" در آن بكار رفت، جنگ "كریسی" در سال 1346 میلادی بوده است. حال آن كه استعمال توپ، مدت های بسیار قبل از این واقعه، توسط مسلمانان بوده است. در یادداشت های "كوند" كه از روی كتاب های خطی برداشته و ترجمه نموده است؛ آمده است: "در سال 1205 میلادی كه امیر یعقوب، یكی از سرداران یاغی خود را در شهر مهدیه در افریقا محاصره كرده بود؛ بوسیله آلات مختلف و توپ هایی كه نظیرش تا آن زمان دیده نشده بود، به برج و باروی شهر حمله برد و هر یك از این آلات و توپ های آتشین، مقدار زیادی سنگ و آهن به وسط شهر پرتاب می كرد."

در تاریخ ابن خلدون در مورد بربر صریحاً ذكر شده كه "توپ" توسط مسلمانان، در محاصره بكار می رفته است. او می نویسد: "همین كه سلطان ابو یوسف شهرهای مغرب را فتح كرد تصمیم گرفت شهر سجلماسه را نیز(سال 672 هجری- 1273میلادی) از دست بنی عبدالواد كه بر آنجا حكومت می كردند، بگیرند. بدین منظور در رجب سال 72 لشگر بدانجا كشید و در حالیكه مردم مغرب از "زنانة" و عرب و بربر همراه او آمده بودند بپای دیوار شهر مزبور رسید و در آنجا آلات محاصره را نصب كرد كه در میان آنها منجنیق، عراده و هندام نفت بوده است. و آنچنان بود كه مخزن و منبعی داشت كه آنرا پر از ریزه های آهن می كردند و پشت سر آن را بوسیله باروت آتش می نمودند. در این هنگام با نیروی شگفت انگیزی، ریزه های آهن را در هوا پرتاب می كرد.

در تاریخ آلفونس یازدهم می نویسد: "مراكشی ها از میان شهر، مواد محترقه و سوزنده بطرف لشگر پرتاب می كردند. از آن جمله گلوله های بزرگی بود از آهن كه هر كدام بزرگتر از سیب بود و این ها تا مسافت زیادی از شهر می رفت. كه برخی از بالای سر لشگریان رد می شد و برخی در میان لشگریان می افتاد".

گوستاولوبون در تمدن اسلام و عرب می گوید: اگر برخی تركیبات باروت ـ نیترات پتاسیم ـ  را چینی ها ساختند و به كار برده اند؛ اما این مسلمین بودند كه نمك باروت را به عنوان ماده ای منفجره اختراع كردند كه می توانست گلوله های توپ پرتاب كند. بعد انگلیسی ها این مطلب را از آنها گرفتند و پس از آن به بقیه ی اروپا رسید.

منابع:

تاریخ تمدن، ویل دورانت، ترجمه احمد آرام، ناشر: علمي فرهنگي، 1392.

فرهنگ اسلام در اروپا، زیگرید هونکه، ترجمه‌ مرتضی رهبانی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ چهارم 1373.

پویایی فرهنگ و تمدن اسلام، دکتر علی اکبر ولایتی، تهران، مركز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1382.

تمدن اسلام و عرب، گوستاو لوبون، ترجمه سید محمد تقی فخرداعی گیلانی، تهران، چاپ خانه مجلس، 1316.

اختراعات و اكتشافات دانشمندان اسلامى، كرامت‌الله تقوى، ناشر: آفاق لرستان، 1382ش.

زندگينامه رياضيدانان دوره اسلامى، ابوالقاسم قربانى، تهران، مركز نشر دانشگاهى، 1365.

1001 اختراع میراث مسلمانان در جهان ما، پروفسور سلیم الحسنی، مترجم: جمعی از مترجمان، نشر طلایی، 1393.

تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، زین العابدین قربانی، انتشارات: نشر فرهنگ اسلامی 1370.

كارنامه اسلام، عبدالحسین رزین‎كوب، تهران، انتشارات امیركبیر، چاپ پنجم، 1376.

علم و تمدن در اسلام، سید حسین  نصر، انتشارات خوارزمی، چاپ دوم، ترجمه‌ فارسی 1359.

منابع فرهنگ اسلامی، میان محمد شریف، ترجمه سید خلیل خلیلیان، بی جا، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1359.

نوشته شده توسط محقق در جمعه هفدهم آذر ۱۳۹۶ ساعت 3:59 موضوع | لینک ثابت